Gnostische Evangelies

Gnostische Evangelies - Welke Zijn Dit?
Tot op heden bestaan de Gnostische evangelies uit de volgende:

Het Evangelie van Filippus
Het Evangelie van Filippus lijkt ondanks zijn naam feitelijk een "verzameling van uittreksels te zijn uit voornamelijk een Christelijke Gnostische sacramentele catechese".³ Dit oordeel is gebaseerd op zijn samenstelling, een excentriek arrangement van een brede variëteit aan literaire stijlen. Filippus lijkt sterk op orthodoxe catechismussen uit de tweede tot de vierde eeuw en werd hoogst waarschijnlijk naar het Coptisch vertaald uit een Griekse tekst die terugdateert tot de tweede helft van de derde eeuw na Christus. In tegenstelling tot Het Evangelie van Thomas (zie beneden), heeft Filippus nog geen wijd verbreide bekendheid verworven.

Het Evangelie der Waarheid
Als Filippus geen evangelie is in de traditionele canonieke betekenis, dan is Het Evangelie der Waarheid ook niet echt een evangelie. In plaats daarvan is het meer verwant aan een preek, misschien wel enigszins in de trant van de gecanoniseerde brief aan de Hebreeën. Hoewel de onderwerpen die erin bevat worden ietwat versnipperd zijn, gaat dit schrijfsel vooral heen en weer tussen een doctrinaire uiteenzetting en paraenese (aansporing of waarschuwing tegen dreigend kwaad). Irenaeus lijkt zich rechtstreeks tegen dit evangelie te wenden en in het verlengde hiervan tegen hen die "opscheppen dat zij meer Evangelies hebben dan er werkelijk zijn. Zij hebben inderdaad een zo'n hoge graad van stoutmoedigheid bereikt dat zij hun relatief recente schrijfsel "Het Evangelie der Waarheid" hebben genoemd, hoewel het in geen enkel opzicht overeenstemt met de Evangelies van de Apostelen, zodat zij niet werkelijk een Evangelie hebben dat niet volstaat met ketterij."⁴ Als de Gnostische Waarheid inderdaad het werk is waarnaar Irenaeus verwijst, wat zeer waarschijnlijk is, dan kan geschat worden dat het ergens in het midden van de tweede eeuw werd geschreven. Hoewel de auteur zelf een mysterie blijft, hebben sommigen gesuggereerd dat dit Valentinus was, de eminente Gnostische leraar uit de vroege tweede eeuw, wiens leerstellingen lijken overeen te stemmen met de inhoud van Het Evangelie der Waarheid.⁵

Het Evangelie van de Egyptenaren⁶
Hoewel Het Evangelie van de Egyptenaren niet zo interessant is als de eerder genoemde teksten, is dit feitelijk het document dat het meest op de gecanoniseerde evangelies lijkt. Dit evangelie staat bekend vanwege zijn esoterische en mythologische aard in het beschrijven van een Gnostische geschiedenis van de verlossing. Een hemelse Seth, de zoon van Adamas, wordt afgeschilderd als de vader en verlosser van het menselijk ras en hij kleedt zich tijdelijk als Jezus om de verlossing voor zijn kinderen tot stand te brengen.⁷ Ondanks deze gelijkenissen met de gecanoniseerde evangelies heeft deze tekst niet zo veel interesse onder de schriftgeleerden gewekt als de andere manuscripten in de Nag Hammadi bibliotheek, en zal daarom niet in detail besproken worden.